Võ thuật Việt Nam đẹp mắt chẳng kém những màn biểu diễn kung fu Trung Quốc - Ảnh: TRẦN ĐÌNH HÙNG
Đổ cát vào ống quần, đứng dưới hố sâu rồi liên tục bật nhảy lên mặt đất... Đó là một trong những phương pháp rèn luyện sức bật kỳ lạ của võ sĩ Việt Nam thời xưa, lợi hại chẳng kém món "khinh công" được phóng đại quá đà trong làng kung fu Trung Quốc.
Khinh công không phải của riêng làng kung fu
Điều thú vị là cách luyện tập này có nhiều điểm tương đồng với những phương pháp rèn sức chân của võ thuật Trung Quốc, vốn đã xuất hiện trong các võ thư từ thời nhà Minh.Ngày 8-6-1944, tuần san Indochine – Hebdomadaire illustré, xuất bản tại Hà Nội bằng tiếng Pháp, đăng bài khảo cứu của tác giả La Giang về việc dạy võ và các kỳ thi tuyển võ quan ở Việt Nam thời phong kiến.
Bài viết xuất hiện trên số báo 197, được Trung tâm Lưu trữ quốc gia I giới thiệu lại bằng tiếng Việt, với nhan đề "Việc dạy võ và kỳ thi tuyển quan võ ở An Nam xưa".
Trong đó, tác giả dành một phần mô tả những phương pháp rèn luyện thân thể của võ sinh, từ tăng sức mạnh bàn tay, đôi chân đến giữ thăng bằng, nhào lộn và nhảy cao.
Đáng chú ý nhất là phương pháp luyện sức bật bằng hố sâu và cát, được trình bày trong mục "Nhảy xa và nhảy cao".
Theo bản tiếng Việt do Trung tâm Lưu trữ quốc gia I công bố, tác giả viết: "Người ta đào một cái hố. Tiếp đó, võ sinh túm hai ống quần, đổ cát vào bên trong để tăng trọng lượng cơ thể.
Người tập đứng dưới đáy hố, sau đó dùng sức bật nhảy lên mặt đất. Khi đã thực hiện thành thục, độ sâu của hố được tăng dần, buộc võ sinh phải phát triển sức mạnh đôi chân để vượt qua thử thách khó hơn".
Đặc biệt, tác giả cho biết sau một thời gian tập luyện, khi bỏ lượng cát khỏi quần, võ sinh được cho là có thể bật nhảy cao hơn đáng kể.
Phương pháp này khác với những màn khinh công thường thấy trong tiểu thuyết kiếm hiệp. Người luyện không tìm cách bay lượn mà sử dụng vật nặng và bài tập có độ khó tăng dần để rèn sức bật.
Các tập khinh công của võ Việt xưa - Ảnh minh họa
Tài liệu còn mô tả võ sinh luyện tay bằng cách thọc các ngón khép sát vào thùng thóc, sau đó chuyển sang thân chuối. Với đôi chân, họ tập đạp thân chuối trước khi chuyển sang tường gạch hoặc khối đá.
Những chi tiết ấy cho thấy các phương pháp được La Giang ghi lại đề cao việc rèn sức mạnh và khả năng chịu đựng của cơ thể.
Tuy nhiên, cần phân biệt một vấn đề lịch sử. Bài khảo cứu chủ yếu đề cập võ thuật dưới thời nhà Nguyễn, với những quy chế thi võ ban hành dưới triều Minh Mạng năm 1836 và sửa đổi dưới triều Thiệu Trị năm 1845.
Riêng bài luyện nhảy từ hố sâu không được tác giả xác định niên đại hay gắn với một võ sư cụ thể. Nhưng có thể hiểu đại khái phương pháp này có từ khoảng 200 năm trước.
Phạm Ngũ Lão cũng từng luyện kỹ thuật nhảy cao?
Thực tế, những giai thoại về việc luyện sức bật của võ sĩ Việt Nam còn xuất hiện từ các triều đại trước.Trong Nam Hải dị nhân liệt truyện, Phan Kế Bính kể rằng danh tướng Phạm Ngũ Lão thời Trần từng trải qua một cuộc thử thách võ nghệ đặc biệt.
Sau khi được Trần Hưng Đạo tiến cử, Phạm Ngũ Lão gặp sự phản đối của các vệ sĩ trong triều. Họ muốn đấu sức để kiểm tra tài năng của người mới.
Phạm Ngũ Lão xin được trở về quê ba tháng để luyện tập trước khi giao đấu.
Cách luyện thân pháp Phạm Ngũ Lão - Ảnh minh họa
Sách viết: "Ngũ Lão về nhà ra ngoài đồng, tìm chỗ gò cao tập nhảy". Ông lấy đà từ khoảng cách mười trượng rồi bật qua gò, liên tục thực hành cho đến khi thành thục.
Khi trở lại kinh thành, theo câu chuyện, Phạm Ngũ Lão đánh bại những vệ sĩ thách đấu bằng quyền thuật, thậm chí thách tất cả cùng giao đấu.
Dĩ nhiên, đây là giai thoại được Phan Kế Bính ghi lại đầu thế kỷ XX, không phải hồ sơ huấn luyện còn lưu từ thế kỷ XIII. Chính tác giả cũng thừa nhận trong lời tựa năm 1912 rằng những chuyện lạ được truyền tụng có thể đúng hoặc không.
Một người Trung Quốc biểu diễn phương pháp khinh công trên những tấm ván mỏng đặt trên mặt nước - Ảnh: INDEPENDENT
Dẫu vậy, câu chuyện cho thấy quan niệm về việc luyện sức bật, khả năng vượt chướng ngại vật đã tồn tại trong truyền thống kể chuyện võ nghệ Việt Nam.
Sang thời Lê, việc luyện võ có cơ sở sử liệu rõ ràng hơn. Đại Việt sử ký toàn thư ghi rằng năm 1477, vua Lê Thánh Tông cho những người được tuyển học võ tại Cẩm y vệ tập luyện hằng ngày ở trường so tài phía tây kinh thành.
Các nội dung bao gồm cung tên, thủ tiễn và đánh khiên, với những kỳ khảo hạch định kỳ. Tuy nhiên, sử liệu không mô tả riêng kỹ thuật nhảy hố như bài viết năm 1944.
Khinh công Việt Nam có lợi hại hơn kung fu Trung Quốc?
Điều đáng chú ý là từ thế kỷ XVI, võ thuật Trung Quốc đã ghi nhận nguyên lý luyện tập gần giống phương pháp mà La Giang mô tả.Trong Luyện binh thực kỷ, quyển 4, danh tướng nhà Minh Thích Kế Quang (1528–1588) dành riêng một mục bàn về luyện sức chân.
Ông hướng dẫn binh sĩ tập chạy liên tục khoảng một dặm mà không hụt hơi. Sau đó, tác giả dẫn phương pháp của người xưa: cho cát vào túi buộc ở chân, tăng dần trọng lượng và tháo bỏ khi chiến đấu để cơ thể di chuyển nhẹ nhàng hơn.
Nhà sư Thiếu Lâm Tự tập khinh công - Ảnh: McCurry
Đây là một điểm tương đồng rõ rệt giữa hai phương pháp luyện võ: sử dụng tải trọng bổ sung trong lúc tập, với mục tiêu cải thiện năng lực vận động khi bỏ tải trọng.
Tuy nhiên, cách thực hiện có khác biệt. Võ sĩ Việt Nam trong tài liệu năm 1944 tập trung vào khả năng bật nhảy theo phương thẳng đứng, trong khi phép luyện của Thích Kế Quang chú trọng chạy nhanh, sức bền và sự linh hoạt.
Ở góc độ học thuật, hai nhà nghiên cứu Cheng Xin và Sun Dezhao thuộc Đại học Ninh Ba, Trung Quốc, đã khảo cứu lịch sử khinh công trên Tạp chí Thể dục học năm 2021.
Họ cho rằng khinh công thực tế bao gồm những kỹ năng như vượt chướng ngại vật, leo trèo và di chuyển nhanh. Hình ảnh cao thủ bay qua mái nhà, vượt những khoảng cách phi thường trong võ hiệp đã được văn học khuếch đại đáng kể.
Phương pháp tập luyện thân pháp nhẹ nhàng - thường gọi là khinh công, vì thế không phải là "độc môn bí kỹ" của một nền võ thuật nào cả. Từ làng kung fu Trung Quốc cho đến các võ phái cổ truyền Việt Nam vì vậy đều có những phương pháp tập tuy khác biệt về hình thức, nhưng đều dựa trên nhưng đều dựa trên nguyên lý cơ bản.
Nguồn Tuoitre
