Đế chế golf 5 tỷ USD của Arab Saudi sụp đổ
Sau gần 5 năm dùng hàng tỷ USD để lôi kéo các siêu sao và thách thức trật tự golf thế giới, LIV Golf tuyên bố giải thể khi nhà tài trợ Arab Saudi ngừng rót vốn.Ngày 5/11, tại một tòa án phá sản ở New Jersey, Mỹ, luật sư đại diện LIV Golf xác nhận giải đấu sẽ chấm dứt hoạt động và tiến hành thanh lý tài sản, thay vì tái cấu trúc để tiếp tục thi đấu năm 2027. Quyết định này khép lại một trong những cuộc đầu tư tốn kém và gây tranh cãi nhất lịch sử thể thao hiện đại.
Theo báo Tây Ban Nha El País, Quỹ Đầu tư Công Arab Saudi (PIF) đã chi hơn 5 tỷ USD cho LIV Golf kể từ khi giải ra đời năm 2022. Khoản tiền khổng lồ giúp giải đấu chiêu mộ hàng loạt tên tuổi như Phil Mickelson, Dustin Johnson, Brooks Koepka, Bryson DeChambeau, Cameron Smith và Jon Rahm, nhưng không tạo được nền tảng tài chính đủ vững để tồn tại độc lập.
Đòn quyết định đến từ việc PIF ngừng tài trợ, rồi quỹ đầu tư BC Partners rút khỏi thỏa thuận giải cứu trị giá 300 triệu USD. Không còn nguồn tiền duy trì những hợp đồng hậu hĩnh, LIV cũng không thể giữ chân các ngôi sao. Giải đấu từng muốn thay đổi golf thế giới cuối cùng lại không thể tự cứu mình.
Phil Mickelson trước cú gạt trên hố 18 vòng đầu sự kiện Bedminster Invitational LIV Golf trên sân Bedminster, New Jersey ngày 29/7/2022. Ảnh: AP
Cuộc cách mạng được xây bằng tiền
Khi ra mắt tháng 6/2022, LIV Golf tự giới thiệu là cuộc cách mạng nhằm hiện đại hóa một môn thể thao bị xem là bảo thủ. Tên LIV bắt nguồn từ số 54 trong hệ thống chữ số La Mã, tương ứng số hố của mỗi giải, thay vì 72 hố như thể thức truyền thống.
Các sự kiện có nhạc trên sân, thi đấu đồng đội, xuất phát đồng loạt và không loại golfer giữa chừng. Quan trọng hơn, LIV đảm bảo thu nhập cho người tham dự, đồng thời trao thưởng hàng chục triệu USD mỗi giải.
Để thuyết phục những golfer hàng đầu rời PGA Tour, LIV đưa ra các khoản đãi ngộ chưa từng có. Thương vụ Jon Rahm cuối năm 2023 được cho trị giá 300 triệu USD. Những người gia nhập giải không chỉ có cơ hội kiếm nhiều tiền hơn mà còn giảm đáng kể rủi ro tài chính từ thành tích thi đấu.
Chiến lược này nhanh chóng phát huy hiệu quả trong việc thu hút nhân tài. Nhưng LIV đã nhầm lẫn giữa khả năng mua được các ngôi sao và khả năng xây dựng một sản phẩm thể thao hấp dẫn.
Khác bóng đá, nơi các CLB có cộng đồng cổ động viên trung thành, golf chuyên nghiệp gắn chặt với lịch sử các giải đấu, hệ thống xếp hạng và những danh hiệu danh giá. Masters, US Open, The Open hay PGA Championship sở hữu uy tín được tích lũy qua nhiều thế hệ. LIV có thể trả tiền để đưa các nhà vô địch major đến sân, nhưng không thể lập tức tạo ra một truyền thống tương đương.
Theo BBC Sport, riêng hoạt động tại các thị trường ngoài Mỹ đã khiến LIV lỗ ròng 462 triệu USD trong năm 2024, nâng khoản lỗ lũy kế ở những thị trường này lên hơn 1,1 tỷ USD. Nếu tính cả hoạt động tại Mỹ, tổn thất thực tế được cho là lên tới nhiều tỷ USD.
Đó là nghịch lý lớn nhất: LIV sở hữu nguồn vốn gần như vô hạn trong những năm đầu, nhưng chưa chứng minh được rằng khán giả, nhà đài và nhà tài trợ sẵn sàng chi đủ tiền để duy trì sản phẩm.
Cựu CEO LIV Golf Greg Norman (trái) vỗ tay hoan hô Yasir Al-Rumayyan, Chủ tịch PIF tại sự kiện LIV Golf Invitational-Chicago ngày 18/9/2022 trên sân Sugar Hill, Illinois, Mỹ. Ảnh: AP
Khi nhà tài trợ không muốn tiếp tục cuộc chơi
Bước ngoặt xuất hiện cuối tháng 4/2026, khi PIF thông báo sẽ ngừng tài trợ LIV sau mùa giải thứ năm. Theo BBC, quỹ đầu tư Arab Saudi giải thích rằng nhu cầu vốn lớn trong dài hạn của LIV không còn phù hợp với chiến lược đầu tư mới. Đây không đơn thuần là vấn đề cạn tiền, mà là sự thay đổi ưu tiên của nhà đầu tư.
PIF từng chấp nhận chi hàng tỷ USD để tạo ảnh hưởng trong làng golf, đồng thời phục vụ tham vọng mở rộng vị thế thể thao quốc tế của Arab Saudi. Nhưng khi mục tiêu đầu tư chuyển sang hiệu quả và tính bền vững, LIV trở thành một dự án khó biện minh về mặt thương mại.
Không còn dòng vốn từ Arab Saudi, ban lãnh đạo LIV tìm cách xây dựng phiên bản LIV 2.0, với lịch thi đấu thu hẹp, tiền thưởng giảm và golfer được đề nghị sở hữu cổ phần thay cho những khoản đảm bảo thu nhập khổng lồ.
BC Partners dự kiến cung cấp 300 triệu USD để hỗ trợ tái cấu trúc. Tuy nhiên, theo Los Angeles Times, chỉ khoảng 30 golfer đồng ý tham gia, trong khi khoảng 10 người khác không cam kết trước hạn chót 25/10.
Mô hình mới không còn đủ sức hấp dẫn những ngôi sao vốn gia nhập LIV chủ yếu vì lợi ích tài chính. Một số người đã rời giải, số khác không muốn tiếp tục đánh cược sự nghiệp vào tương lai bất định.
Sự rút lui của họ khiến BC Partners không còn cơ sở để đầu tư. Không có golfer hàng đầu, giải đấu khó bán bản quyền truyền hình và thu hút tài trợ. Không có nguồn thu, LIV lại càng khó giữ chân golfer.
Vòng luẩn quẩn ấy khiến kế hoạch giải cứu đổ vỡ.
Khán giả trực tiếp tại một sự kiện LIV Golf. Ảnh: LIV Golf
Tiền mua được ngôi sao, nhưng không mua được khán giả
Một nguyên nhân sâu xa khác nằm ở sức hút truyền hình, nguồn thu sống còn của thể thao chuyên nghiệp. Theo Awful Announcing, LIV thu hút trung bình 386.000 khán giả mỗi buổi phát sóng trên Fox năm 2026, tăng 12% so với năm trước. Tuy nhiên, con số này vẫn quá nhỏ so với 2,5 triệu khán giả trung bình của PGA Tour - hệ thống giải golf truyền thống - trên CBS và NBC, tức thấp hơn khoảng 6,5 lần.
GOLF.com phân tích hồ sơ phá sản và chỉ ra doanh thu bản quyền truyền hình chỉ chiếm khoảng 5% tổng doanh thu LIV, trong khi tỷ lệ tương ứng của PGA Tour có thời điểm lên tới 67% doanh thu kinh doanh cốt lõi.
Những con số phơi bày vấn đề cơ bản: LIV chi tiền theo quy mô một giải đấu hàng đầu thế giới, nhưng chưa tạo ra được sức hút thương mại tương xứng.
LIV còn phải đối diện sự phản đối từ các tổ chức golf truyền thống. Việc chia tách những golfer xuất sắc giữa hai hệ thống làm suy giảm cơ hội chứng kiến các cuộc đối đầu đỉnh cao. Những tranh cãi về điểm xếp hạng thế giới, tư cách dự major và quyền trở lại PGA Tour càng khiến giá trị thể thao của LIV bị đặt dấu hỏi.
Ngay cả khi chuyển sang thể thức 72 hố năm 2026, giải đấu cũng không thể đảo ngược tình thế.
Di sản của cuộc chiến tỷ USD
Sự sụp đổ của LIV không đồng nghĩa dự án này hoàn toàn thất bại trong việc thay đổi golf. Áp lực cạnh tranh buộc PGA Tour nâng tiền thưởng, cải thiện đãi ngộ và tổ chức thêm các sự kiện dành cho golfer hàng đầu.
LIV cũng mở rộng sự hiện diện của golf chuyên nghiệp tại những thị trường như Australia và Nam Phi, đồng thời thử nghiệm mô hình đồng đội. Nhưng cái giá của cuộc cách mạng rất lớn.
Theo AFP, hồ sơ phá sản cho thấy LIV có khoản nợ ước tính từ 500 triệu đến 1 tỷ USD với ít nhất 1.000 chủ nợ, trong đó có các golfer nổi tiếng.
Jon Rahm, một trong những bản hợp đồng đình đám nhất, đã chấp nhận từ bỏ quyền đòi khoảng 100 triệu USD tiền hợp đồng tương lai để rời LIV. Trong khi đó, những người muốn trở lại PGA Tour còn phải đối diện các quy định đình chỉ thi đấu.
Jon Rahm vẫy chào khán giả tại LIV Golf Mexico trên sân Chapultepec, Mexico City, Mexico ngày 19/4/2026. Ảnh: Reuters
Rory McIlroy, người nhiều năm phản đối LIV, cho rằng giải đấu này đã biến golf thành cuộc chạy đua vũ trang về tiền bạc.
Nhận định ấy phần nào phản ánh di sản gây tranh cãi mà LIV để lại: thu nhập của golfer tăng vọt, nhưng thế giới golf cũng bị chia rẽ sâu sắc. LIV đã chứng minh một nhà đầu tư giàu có có thể thách thức trật tự của môn thể thao lâu đời chỉ trong vài năm. Tuy nhiên, sự tồn tại của một giải đấu không thể phụ thuộc mãi vào túi tiền của một nhà tài trợ.
Sau hơn 5 tỷ USD và 62 sự kiện trên khắp thế giới, LIV Golf khép lại mà chưa xây dựng được nền tảng thương mại đủ sức tự nuôi sống cả hệ thống.
Đó có lẽ là bài học lớn nhất từ cuộc cách mạng golf của Arab Saudi: tiền có thể tạo ra một giải đấu trong thời gian ngắn, nhưng chỉ khán giả, giá trị thể thao và nguồn thu bền vững mới quyết định nó tồn tại được bao lâu.
Nhật Tảo tổng hợp
Theo Vnexpress
