Vì sao bóng bàn Nhật Bản liên tục sản sinh thần đồng?
Trong khi Trung Quốc lần đầu trắng tay tại Olympic trẻ, Nhật Bản tiếp tục gây ấn tượng với những tay vợt mới 13-17 tuổi, đặt ra câu hỏi về sự thành công của bóng bàn xứ mặt trời mọc những năm gần đây.Ngày 4/11, bóng bàn Trung Quốc trải qua kết quả chưa từng có tại Olympic trẻ. Sau khi Li Hechen thua tay vợt Colombia Emanuel Otalvaro 1-4 ở tứ kết đơn nam, quốc gia thống trị môn thể thao này chính thức không giành huy chương nào tại Dakar 2026.
Trung Quốc từng giành trọn ba HC vàng ở cả hai kỳ Olympic trẻ gần nhất, năm 2014 và 2018. Nhưng tại Senegal, hai đại diện Li Hechen và Yao Ruixuan lần lượt bị loại trước bán kết ở cả ba nội dung. Trong đó, thất bại đầu tiên đến từ trận thua 1-3 trước cặp Nhật Bản Ryuusei Kawakami - Miku Matsushima ở tứ kết đôi nam nữ.
Hai ngày sau, Kawakami và Matsushima đánh bại cặp Hong Kong 3-1 trong trận chung kết, mang về HC vàng bóng bàn đầu tiên cho Nhật Bản của Olympic trẻ 2026. Trên đường vô địch, họ còn vượt qua Đài Loan ở bán kết.
Kawakami Ryuusei (trái) và Matsushima Miku thi đấu ở nội dung tứ kết đôi nam nữ, đấu Li Hechen/Yao Ruixuan của Trung Quốc ở Olympic trẻ 2026 tại Dakar, Senegal ngày 1/11/2026. Ảnh: AFP
Điều đặc biệt nằm ở tuổi tác. Kawakami mới 17 tuổi, còn Matsushima 13 tuổi, thuộc nhóm VĐV nhỏ tuổi nhất. Cô bé cũng tiến vào bán kết đơn nữ, tiếp tục khẳng định vị thế ở các giải trẻ quốc tế.
Matsushima không phải hiện tượng cá biệt. Anh trai cô, Sora Matsushima, lên số một thế giới nội dung đơn nam tháng 10/2026, khi mới 19 tuổi. Đó là lần đầu sau 46 năm Nhật Bản có tay vợt đứng đầu thứ bậc đơn nam thế giới.
Trước anh em Matsushima, bóng bàn Nhật Bản từng chứng kiến Tomokazu Harimoto vô địch đơn nam giải trẻ thế giới khi 13 tuổi, Mima Ito thành danh từ tuổi thiếu niên, còn Miwa Harimoto giành HC bạc đồng đội nữ Olympic Paris 2024 khi mới 16 tuổi.
Sự xuất hiện liên tiếp của những tài năng như vậy đặt ra câu hỏi: Vì sao Nhật Bản có thể phát hiện, đào tạo và đưa những đứa trẻ chưa trưởng thành tới các giải đấu đỉnh cao?
Một trong những nền tảng của bóng bàn Nhật Bản là hệ thống giải vô địch quốc gia dành cho trẻ em, được chia thành ba nhóm tuổi: Hopes - dành cho học sinh từ lớp 5 đến lớp 6 trở xuống, Cubs - dành cho học sinh lớp 3 và lớp 4 trở xuống và Bambis - dành cho học sinh lớp 1 và lớp 2 trở xuống.
Ba nhóm thường được gọi chung là Hokaba. Điều đó đồng nghĩa một đứa trẻ sáu hoặc bảy tuổi đã có thể tranh tài ở giải vô địch toàn Nhật Bản, thay vì phải chờ đến tuổi thiếu niên.
Giải Hokaba năm 2026 diễn ra tại Kobe từ ngày 24 đến 26/7, quy tụ các tay vợt xuất sắc của nhiều CLB và cơ sở đào tạo trên cả nước. Từ những giải đấu này, các tài năng có cơ hội được theo dõi, tuyển chọn và tham gia những chương trình huấn luyện cấp cao hơn.
Matsushima là ví dụ điển hình cho hiệu quả của hệ thống thi đấu sớm. Theo báo Sports Hochi, cô từng vô địch nhóm Bambis, rồi duy trì thành tích xuất sắc khi chuyển lên những nhóm tuổi lớn hơn, với chuỗi năm lần liên tiếp đứng đầu các giải toàn quốc dành cho lứa tuổi nhỏ.
Anh trai cô cũng từng giành sáu chức vô địch liên tiếp từ lớp 1 đến lớp 6, trước khi bước lên các giải quốc tế.
Giải Hokaba 2026 diễn ra ngày 24-26/7 tại Green Arena Kobe, Nhật Bản.
Từ nền tảng này, Liên đoàn Bóng bàn Nhật Bản (JTTA) xây dựng hệ thống đội tuyển Hopes, U15, U18 và đội tuyển quốc gia, với các chương trình tập huấn, tuyển chọn và đội ngũ HLV chuyên trách.
Danh sách đội tuyển nữ tháng 10/2026 cho thấy Matsushima thuộc nhóm U15, trong khi nhiều VĐV khác đang thi đấu ở những CLB, trường học và học viện khác nhau. Cấu trúc này tạo ra nhiều con đường phát triển, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một trung tâm đào tạo.
Ngay cả việc bồi dưỡng kiến thức cũng được tổ chức từ tuổi nhỏ. Ngày 10/10, JTTA thực hiện một buổi tập huấn trực tuyến cho đội tuyển Hopes, mời cựu tuyển thủ Olympic Miu Hirano chia sẻ về quá trình theo đuổi mục tiêu, những điều cần chuẩn bị khi còn học tiểu học và kinh nghiệm phát triển sự nghiệp.
Điểm đáng chú ý là hệ thống không chỉ tập trung vào những bài tập với bóng và vợt. Các VĐV được tiếp xúc sớm với kinh nghiệm thi đấu, tư duy nghề nghiệp và những yêu cầu của thể thao đỉnh cao.
Bên cạnh các chương trình chính thức, gia đình đóng vai trò nổi bật trong quá trình trưởng thành của nhiều ngôi sao bóng bàn Nhật Bản.
Nhà Matsushima là trường hợp đặc biệt. Theo phóng sự của đài TBS phát sóng tháng 8/2026, gia đình có bốn thế hệ theo đuổi bóng bàn. Sora là anh cả trong bốn anh chị em, tất cả đều tập luyện môn này.
Sora bắt đầu cầm vợt lúc 2 tuổi 5 tháng. Những hình ảnh gia đình lưu giữ cho thấy anh đã biết tập đánh bóng từ khi còn rất nhỏ và sớm tham gia các giải thi đấu với những đối thủ lớn tuổi hơn.
Bố mẹ Sora trực tiếp tham gia đào tạo. Gia đình có khu vực tập luyện tại nhà, đồng thời điều hành một cơ sở bóng bàn để các con thường xuyên rèn luyện.
Lịch sinh hoạt thời thơ ấu của Sora xoay quanh môn thể thao này. Theo TBS, anh có thể bắt đầu tập chỉ ít phút sau khi thức dậy, tiếp tục đến phòng tập sau giờ học và tập thêm vào buổi tối.
Bố Sora kể có giai đoạn con trai tập tới 364 ngày mỗi năm. Chính môi trường ấy góp phần hình thành những kỹ thuật nền tảng, phản xạ và thói quen thi đấu từ rất sớm.
Gia đình Matsushima khi các con còn nhỏ. Trong đó, bố là Takuji, mẹ là Yumi đều từng thi đấu bóng bàn. Các con lần lượt từ trái qua là Aira, Toa, Sora và Miku hiện nay đều là những VĐV bóng bàn và thuận tay trái.
Với Miku, gia đình vẫn là nguồn hỗ trợ quan trọng dù các thành viên hiện sinh sống, tập luyện ở những địa điểm khác nhau. "Khi ở cùng nhau, anh cả Sora thường đưa ra lời khuyên cho tôi", Miku kể lại khi thi đấu tại Dakar. Cô cho biết bố mẹ cũng thường xuyên nhắn tin góp ý về kỹ thuật và chiến thuật.
Gia đình Harimoto có những nét tương đồng. Tomokazu và em gái Miwa được tiếp xúc với bóng bàn từ sớm dưới sự hướng dẫn của cha mẹ, đều có kinh nghiệm thi đấu và huấn luyện môn này.
Tomokazu trở thành nhà vô địch đơn nam trẻ thế giới khi mới 13 tuổi, còn Miwa giành HC bạc Olympic ở tuổi 16. Việc hai anh em cùng đạt trình độ quốc tế cho thấy vai trò của môi trường gia đình trong quá trình tích lũy kỹ thuật và kinh nghiệm thi đấu.
Tuy nhiên, không phải mọi tài năng Nhật Bản đều trưởng thành trong gia đình có truyền thống thể thao. Các CLB địa phương, trường học và học viện chuyên biệt vẫn là những mắt xích quan trọng, giúp hệ thống mở rộng cơ hội tuyển chọn ra ngoài phạm vi những gia đình có điều kiện đào tạo riêng.
Một điểm khác trong quá trình phát triển tài năng của Nhật Bản là sự kết nối giữa đào tạo trẻ với hệ thống thể thao thành tích cao. Năm 2008, Ủy ban Olympic Nhật Bản (JOC) thành lập chương trình Elite Academy, liên kết với các liên đoàn thể thao để đào tạo những VĐV có triển vọng giành huy chương quốc tế.
Chương trình dành cho học sinh từ năm đầu trung học cơ sở đến hết trung học phổ thông. Các VĐV được tiếp cận cơ sở vật chất tại Trung tâm Huấn luyện Quốc gia Ajinomoto, đồng thời kết hợp rèn luyện chuyên môn, học văn hóa và kỹ năng sinh hoạt.
Năm 2026, học viện có 23 VĐV thuộc sáu môn thể thao, trong đó bảy người theo bóng bàn.
Mô hình này giúp các tài năng trẻ có thêm một lựa chọn ngoài việc tập luyện hoàn toàn với gia đình hoặc CLB. Các em được tiếp cận HLV, chuyên gia và môi trường tập luyện có tổ chức, đồng thời tiếp tục theo học chương trình văn hóa.
Sora Matsushima thi đấu với Vladimir Sidorenko ở vòng 1/8 nội dung đơn nam giải WTT Champions Montpellier 2026 at the Sud de France Arena, Montpellier, Pháp ngày 29/10/2026. Ảnh: AFP
Ngoài học viện Olympic, bóng bàn Nhật Bản còn có các trung tâm đào tạo tư nhân, trường trung học và đại học mạnh, cùng hệ thống CLB chuyên nghiệp.
Điều này tạo nên quá trình chuyển tiếp từ những giải nhi đồng tới đội tuyển trẻ, rồi các giải quốc gia và quốc tế. VĐV có thể gặp đối thủ ngày càng mạnh, từng bước thích nghi với áp lực thay vì chỉ tập luyện mà thiếu cơ hội thi đấu.
Trường hợp Sora cho thấy quá trình ấy có thể diễn ra rất sớm. Năm 2018, khi mới 11 tuổi, anh đã dự vòng loại đơn nam Japan Open ở hệ thống World Tour, đối đầu những tay vợt trưởng thành. Đến năm 2021, Sora vô địch đơn nam U15 thế giới. Sau đó, anh giành chức vô địch quốc gia Nhật Bản, đăng quang tại các giải quốc tế lớn và từng bước tiến lên nhóm đầu thế giới.
Tháng 10/2026, Sora trở thành tay vợt Nhật Bản đầu tiên đứng số một đơn nam thế giới kể từ Seiji Ono năm 1980. Cột mốc không đến từ một giải đấu duy nhất, mà là thành quả tích lũy qua nhiều năm thi đấu ở các cấp độ khác nhau.
Một yếu tố khác giúp bóng bàn Nhật Bản phát triển là sự cạnh tranh ngay trong nước. Trước Sora, Nhật Bản đã sở hữu Tomokazu Harimoto, một trong những tay vợt hàng đầu châu Á. Ở nội dung nữ, Mima Ito, Miu Hirano và Hina Hayata từng xây dựng vị thế bằng những chiến thắng trước các đối thủ Trung Quốc.
Thế hệ trẻ hơn, gồm Miwa Harimoto, Satsuki Odo và nhiều tay vợt U18, không chỉ cạnh tranh với đối thủ đồng trang lứa mà còn thường xuyên phải đối đầu những đàn chị dày dạn kinh nghiệm.
Chẳng hạn, tại giải vô địch quốc gia Nhật Bản 2026, Miwa Harimoto giành chức vô địch đơn nữ và tiếp tục được lựa chọn vào đội tuyển dự ASIAD. Trong khi đó, Sora cũng giành chức vô địch đơn nam quốc gia.
Miwa Harimoto trong trận tứ kết đơn nữ giải WTT Champions Montpellier 2026 ở Sud de France Arena, Montpellier, Pháp ngày 31/101/2026. Ảnh: AFP
Ở cấp đội tuyển, các suất dự Olympic, ASIAD và giải thế giới được lựa chọn dựa trên những tiêu chí chuyên môn. Một tay vợt trẻ không mặc nhiên có vị trí chỉ nhờ thành tích ở các giải lứa tuổi.
Áp lực cạnh tranh ấy có thể giúp tài năng phát triển nhanh hơn, bởi họ phải chứng minh khả năng trước những đối thủ có kinh nghiệm, thay vì chỉ giữ vị trí số một trong nhóm tuổi của mình.
Thành công của Nhật Bản không chỉ thể hiện ở Olympic trẻ. Tại ASIAD 2026 trên sân nhà, tuyển bóng bàn nam Nhật Bản giành HC vàng đồng đội sau khi đánh bại Trung Quốc ở chung kết. Sora cũng là thành viên của đội hình này.
Việc giành những chiến thắng quan trọng này không đồng nghĩa Nhật Bản đã thay thế vị thế của Trung Quốc vốn vẫn sở hữu lực lượng hùng hậu và tiếp tục là đối thủ hàng đầu ở nhiều giải quốc tế. Tuy nhiên, tại xứ mặt trời mọc, những đứa trẻ kiểu như nhà Matsushima hay Harimoto đã sớm được tiếp cận những điều kiện cần thiết để theo đuổi đam mê rồi vươn lên như nhiều thế hệ bóng bàn trước đó.
Hà Đồ tổng hợp
Theo Vnexpress
