Nhiều người sống lành mạnh, chăm tập luyện nhưng lại dễ bệnh vặt - Ảnh: YESDOK
Khoa học có một phần lời giải cho nghịch lý này, khi người chăm chỉ tập luyện, hướng đến cuộc sống lành mạnh lại dễ nhiễm bệnh hơn cả người ít tập.
Một phân tích tổng hợp công bố trên tạp chí Exercise Immunology Review năm 2025 ghi nhận nhóm vận động viên có trung bình 3,2 đợt bệnh đường hô hấp cấp mỗi năm, so với 1,7 đợt ở nhóm bình thường.
Kết quả được rút ra từ sáu nghiên cứu, với 388 vận động viên và 344 người không phải vận động viên, theo dõi ít nhất một năm. Dù vậy, nghiên cứu còn nhiều hạn chế, chưa đủ để kết luận cứ tập nhiều là dễ bệnh hơn.
Điều đáng tìm hiểu là vì sao một bộ phận người tập chăm vẫn thường xuyên xuống sức.
Trước hết, tập luyện và hồi phục phải đi cùng nhau. Cơ thể cần thời gian nghỉ sau những buổi vận động để sửa chữa tổn thương và thích nghi với sức ép mới.
Nếu liên tục tăng bài tập nhưng không nghỉ đủ, người tập có thể mệt kéo dài, ngủ kém và giảm thành tích.
Tổng quan 48 nghiên cứu với 19.390 vận động viên của nhóm chuyên gia thuộc đồng thuận Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) ghi nhận các yếu tố liên quan đến bệnh đường hô hấp, gồm chương trình tập sức bền, lịch tập đơn điệu và thiếu giai đoạn giảm tải.
Điều này giúp lý giải nghịch cảnh càng thấy yếu càng cố tập. Người tập nghĩ mình chưa đủ khỏe, trong khi cơ thể có thể đang cần được nghỉ.
Tiến sĩ Deborah Roche, chuyên gia tâm lý thể thao tại Bệnh viện HSS của Mỹ, nhận xét: “Nhiều người trong chúng ta dùng việc tập thể dục để kiểm soát căng thẳng. Đây có thể là cách rất tốt để đầu óc thư thái và cải thiện tâm trạng”. Tuy nhiên, bà lưu ý ngay cả hoạt động có lợi cũng có thể bị thực hiện quá mức.
Một nguyên nhân khác là tập nhiều nhưng ăn không đủ. Điều này dễ xảy ra khi người tập vừa tăng vận động vừa cắt khẩu phần để giảm cân.
Sau khi trừ phần tiêu hao cho buổi tập, cơ thể vẫn cần năng lượng để duy trì các hoạt động thiết yếu. Nếu phần còn lại không đủ trong thời gian dài, sức khỏe có thể bị ảnh hưởng, từ miễn dịch, xương đến chức năng sinh sản. IOC gọi tình trạng thiếu hụt gây những rối loạn này là hội chứng thiếu năng lượng tương đối trong thể thao.
Nghiên cứu năm 2024 trên 12 nữ vận động viên sức bền cho thấy sau 14 ngày ăn thiếu năng lượng, thành tích giảm và một số phản ứng của tế bào miễn dịch thay đổi. Nghiên cứu chưa trực tiếp chứng minh họ bị cảm nhiều hơn, nhưng cho thấy duy trì tập luyện trong lúc ăn thiếu có thể khiến cơ thể xuống sức.
Chăm tập luyện là chưa đủ để mang lại sự khỏe mạnh tuyệt đối - Ảnh: GETTY IMAGES
Giấc ngủ cũng thường bị bỏ quên. Người đi làm có thể thức khuya rồi dậy sớm chạy bộ, hoặc tập tối muộn mà sáng hôm sau vẫn phải đi làm đúng giờ.
Nghiên cứu theo dõi 44 cầu thủ bóng đá kiểu Úc trong mùa giải 46 tuần ghi nhận ngủ ít hơn liên quan đến nguy cơ mắc bệnh trong bảy ngày tiếp theo. Khi đã tính đến giấc ngủ, mối liên quan giữa tải tập và bệnh không còn rõ. Tập đều vì thế không thể bù cho thiếu ngủ.
Mặt khác, có người tưởng mình hay cảm nhưng thực tế đang bị dị ứng hoặc kích ứng đường thở. Ho, hắt hơi, sổ mũi khi chạy ngoài trời có thể liên quan đến không khí lạnh, khô, bụi hoặc dị nguyên. Những biểu hiện ấy chưa đủ để kết luận “đề kháng yếu”.
Vì vậy, cần thận trọng với cách giải thích rằng tập nặng sẽ làm miễn dịch suy yếu. Tiến sĩ James Turner, Đại học Bath, cho biết: “Nghiên cứu của chúng tôi kết luận rằng có rất ít bằng chứng cho thấy bản thân việc tập thể dục trực tiếp làm tăng nguy cơ nhiễm virus”.
Với người tập thường xuyên mà vẫn hay bệnh, cần nhìn lại cả lịch tập, bữa ăn, giấc ngủ và những triệu chứng cụ thể. Nếu sốt tái diễn, mệt dai dẳng hoặc sức tập giảm dù đã nghỉ, nên khám tìm nguyên nhân, thay vì tiếp tục ép mình tập thêm với hy vọng sẽ khỏe lên.
Nguồn Tuoitre
